Εκάτη

Στη Θεογονία του Ησιόδου (στ. 411-452), η Εκάτη κατέχει ιδιαίτερα τιμητική θέση: αν και κόρη των Τιτάνων Πέρση και Αστερίας, ο Δίας διατήρησε ακέραιες όλες τις τιμές που είχε πριν από την Τιτανομαχία και της έδωσε μερίδιο στη γη, στον ουρανό και στη θάλασσα. Η Εκάτη διατήρησε προνόμια στον έναστρο ουρανό, στην καρποφόρα γη και στα ανεξερεύνητα βάθη των θαλασσών.

Ως «Κουροτρόφος», θεωρούνταν προστάτιδα των νεογνών και των παιδιών, ενώ παράλληλα στεκόταν αρωγός στους βασιλείς κατά την απονομή δικαιοσύνης, στους αθλητές στους αγώνες, στους ναυτικούς στις καταιγίδες και στους πολεμιστές στη μάχη. Όποιος θνητός την επικαλούνταν με τις κατάλληλες θυσίες απολάμβανε άμεση ευημερία και θεϊκή εύνοια.

Στον Ομηρικό Ύμνο προς τη Δήμητρα, η Εκάτη διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανεύρεση της Περσεφόνης. Ήταν η μόνη θεότητα, μαζί με τον παντεπόπτη Ήλιο, που άκουσε τις απεγνωσμένες κραυγές της Κόρης από το σπήλαιό της όταν άνοιξε η γη. Τη δέκατη ημέρα των αναζητήσεων, συνάντησε τη συντετριμμένη Δήμητρα κρατώντας αναμμένες δάδες στα χέρια και την οδήγησε στον Ήλιο για να αποκαλυφθεί ο δόλος του Άδη.

Όταν η Περσεφόνη επανήλθε στο φως, η Εκάτη την αγκάλιασε με στοργή και έγινε η αχώριστη ακόλουθος και συνοδός της («πρόπολος καὶ ὀπάων»). Από τότε έγινε «προπόλος και οπάων» (συνοδός και ακόλουθος) της Περσεφόνης κατά την ετήσια κάθοδο και άνοδό της, φωτίζοντας με τις δύο δάδες της τα περάσματα του Άδη.

Κατά τη Γιγαντομαχία, όπως εικονίζεται και στη ζωφόρο του Βωμού της Περγάμου, η Εκάτη πολέμησε στο πλευρό των Ολυμπίων θεών. Αντιμετώπισε τον πανίσχυρο Γίγαντα Κλύτιο, τον οποίο τύφλωσε και πυρπόλησε χτυπώντας τον επανειλημμένα με τις πελώριες αναμμένες δάδες της, προτού ο Ηρακλής του δώσει το τελειωτικό πλήγμα με τα δηλητηριασμένα του βέλη.

Η ηρωική της συμμετοχή αποτυπώθηκε ανάγλυφα στον περίφημο Βωμό της Περγάμου, όπου η θεά εικονίζεται τρικέφαλη και πολύχειρη να κατακαίει τους αντιπάλους της, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως φορέα του εξαγνιστικού και καταστροφικού συμπαντικού πυρός.

Στην κλασική γραμματεία και ιδιαίτερα στους τραγικούς ποιητές, η Εκάτη αναδείχθηκε ως η ανώτατη προστάτιδα της νυχτερινής μαγείας, των βοτάνων και των φαρμάκων. Ήταν η θεά την οποία λάτρευαν μυστικά η Μήδεια και η Κίρκη για να αντλήσουν τις υπερφυσικές τους δυνάμεις. Στα σταυροδρόμια των τριών οδών (τρίοδα), όπου στήνονταν τα τρίμορφα αγάλματά της («Εκάταια»), οι πολίτες πρόσφεραν κάθε μήνα τα «δείπνα της Εκάτης» με αυγά, ψωμί και σκόρδα για να εξευμενίσουν τα νυχτερινά πνεύματα.

Σε έναν σπαρακτικό μύθο των Τρωικών, όταν η τραγική βασίλισσα Εκάβη τυφλώθηκε και λιθοβολήθηκε από τους Θράκες, η Εκάτη τη λυπήθηκε και τη μεταμόρφωσε σε μαύρη σκύλα με φλογισμένα μάτια. Ο τόπος του θανάτου της ονομάστηκε «Κυνὸς Σῆμα», και η πιστή σκύλα έγινε το ιερό ζώο που συνοδεύει για πάντα τη θεά στους νυχτερινούς της περιπάτους υπό το ουρλιαχτό των κυνηγετικών σκύλων.