Νηρέας
Ο Γέροντας της Θάλασσας, αψευδής και πράος, πατέρας των πενήντα Νηρηίδων
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Ο Νηρέας είναι ο πρωτότοκος γιος του Πόντου και της Γαίας και ο «Γέροντας της Θάλασσας», που δεν λέει ψέματα και έχει το χάρισμα της προφητείας. Με τη Δωρίδα, κόρη του Ωκεανού, απέκτησε τις πενήντα Νηρηίδες, ανάμεσά τους τη Θέτιδα, μητέρα του Αχιλλέα, και την Αμφιτρίτη, σύζυγο του Ποσειδώνα. Στους μύθους εμφανίζεται κυρίως ως πρόσωπο που ξέρει την αλήθεια και την αποκαλύπτει σε όποιον καταφέρει να τον κρατήσει.
«Νηρέα τ᾽ ἀψευδέα καὶ ἀληθέα γείνατο Πόντος / πρεσβύτατον παίδων· αὐτὰρ καλέουσι γέροντα, / οὕνεκα νημερτής τε καὶ ἤπιος, οὐδὲ θεμίστων / λήθεται, ἀλλὰ δίκαια καὶ ἤπια δήνεα οἶδεν.»
Και ο Πόντος γέννησε τον Νηρέα, που δεν λέει ψέματα και λέει την αλήθεια, τον πρεσβύτερο από τα παιδιά του. Τον λένε γέροντα, γιατί είναι ακριβής και πράος και δεν ξεχνά τους νόμους, αλλά ξέρει δίκαιες και μαλακές βουλές.
Ο Πρωτότοκος Γιος του Πόντου
Στη Θεογονία (233-239) ο Νηρέας είναι ο μεγαλύτερος από τα παιδιά του Πόντου. Ο Ησίοδος τον περιγράφει ως «ἀψευδέα καὶ ἀληθέα», δηλαδή που δεν λέει ποτέ ψέματα, και τον λέει «γέροντα» επειδή είναι ακριβής και πράος: δεν ξεχνά τους νόμους και ξέρει δίκαιες βουλές.
Στον Όμηρο ο «Ἅλιος Γέρων» (Ιλιάδα Α 358) ζει μέσα στα βάθη της θάλασσας, σε σπήλαιο, μαζί με τις κόρες του. Στη ραψωδία Σ (35-51) οι Νηρηίδες βγαίνουν από το σπήλαιο του πατέρα τους για να συνοδεύσουν τη Θέτιδα, όταν εκείνη ακούει τον θρήνο του Αχιλλέα για τον Πάτροκλο.
Η Δωρίδα και οι Πενήντα Νηρηίδες
Με τη Δωρίδα, κόρη του Ωκεανού, ο Νηρέας απέκτησε πενήντα θυγατέρες (Θεογονία 240-264). Ο Ησίοδος καταγράφει τα ονόματά τους, ανάμεσα στα οποία η Αμφιτρίτη, η Γαλάτεια, η Θέτιδα και η Ψαμάθη. Οι Νηρηίδες ζουν στο βυθό, χορεύουν και βοηθούν τους ναυτικούς.
Η Αμφιτρίτη έγινε σύζυγος του Ποσειδώνα. Στον Βακχυλίδη (17.100-116) ο Θησέας βουτά στη θάλασσα και τον υποδέχεται η Αμφιτρίτη, που του δίνει πορφυρό μανδύα και στεφάνι. Η Θέτιδα παντρεύτηκε τον Πηλέα και γέννησε τον Αχιλλέα. Στα Αργοναυτικά του Απολλωνίου του Ροδίου (4.930-963) οι Νηρηίδες, μαζί με τη Θέτιδα, περνούν την Αργώ ανάμεσα στις Πλαγκτές Πέτρες.
Ο Ηρακλής και ο Γέρων της Θάλασσας
Ο Απολλόδωρος (2.5.11) διηγείται ότι ο Ηρακλής, όταν έψαχνε τον δρόμο για τον κήπο των Εσπερίδων, έπιασε τον Νηρέα την ώρα που κοιμόταν και τον κράτησε ενώ εκείνος άλλαζε μορφές, ώσπου ο θεός αναγκάστηκε να του δείξει την πορεία. Η ίδια δοκιμασία υπάρχει και στην Οδύσσεια (δ 384-424), όπου ο Μενέλαος κρατά τον Πρωτέα, επίσης Γέροντα της Θάλασσας, για να μάθει τον δρόμο της επιστροφής.
Στην αττική αγγειογραφία του 6ου αιώνα π.Χ. εικονίζεται συχνά ο Ηρακλής να παλεύει με ένα γενειοφόρο θαλάσσιο γέροντα, που έχει ουρά ψαριού. Ο Οράτιος (Ωδές 1.15) δίνει στον Νηρέα και ρόλο προφήτη της Τροίας: όταν ο Πάρης φεύγει με την Ελένη, ο θεός βγαίνει από τη θάλασσα και προλέγει την καταστροφή της πόλης. Δεν έχουν σωθεί μαρτυρίες για μεγάλα ιερά του· η παρουσία του είναι κυρίως ποιητική και εικαστική.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι του/της Νηρέας
Ο Ηρακλής Πιάνει τον Νηρέα
Ο Ηρακλής έψαχνε τον δρόμο προς τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων και βρήκε τον Νηρέα να κοιμάται. Τον έπιασε και τον κράτησε, ενώ ο θεός άλλαζε σχήματα, και δεν τον άφησε μέχρι που εκείνος του έδειξε τον δρόμο.
Οι Νηρηίδες Συνοδεύουν τη Θέτιδα
Όταν ο Αχιλλέας έμαθε τον θάνατο του Πάτροκλου, η Θέτιδα άκουσε τον θρήνο του από τα βάθη της θάλασσας. Ήρθε στη στεριά συνοδευόμενη από όλες τις αδελφές της, που βγήκαν από το σπήλαιο του Νηρέα και κατονομάζονται η μία μετά την άλλη στην Ιλιάδα.
Η Προφητεία του Νηρέα για την Τροία
Στον Οράτιο, ο Νηρέας σταματά τον άνεμο όταν ο Πάρης διασχίζει το Αιγαίο με την Ελένη και του προλέγει ότι η Ελλάδα θα πάρει εκδίκηση και η Τροία θα καεί. Ο Πάρης δεν ακούει και συνεχίζει το ταξίδι.
Δείτε τη θέση του/της Νηρέας στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.