Χάρωνας

Στην αρχαιοελληνική λαϊκή θρησκεία και παράδοση, ο Χάρων κατείχε κεντρικότατη θέση στις νεκρικές συνήθειες. Κάθε νεκρός έπρεπε να ταφεί με τις πρέπουσες τιμές και να φέρει κάτω από τη γλώσσα του έναν χάλκινο ή ασημένιο οβολό («δανάκη»), τον οποίο παρέδιδε στον γέροντα βαρκάρη ως αντίτιμο για το πέρασμα στην απέναντι όχθη.

Οι άταφοι νεκροί, εκείνοι των οποίων τα σώματα χάθηκαν στα ναυάγια ή εγκαταλείφθηκαν στα πεδία των μαχών χωρίς νεκρικές σπονδές, εκδιώκονταν αμείλικτα από το κουπί του Χάρωνα. Ήταν καταδικασμένοι να περιπλανώνται απαρηγόρητοι για εκατό ολόκληρα χρόνια στις ελώδεις, παγωμένες όχθες του Αχέροντα προτού τους επιτραπεί τελικά να επιβιβαστούν, γεγονός που εξηγεί τον ιερό τρόμο των αρχαίων Ελλήνων μπροστά στο ενδεχόμενο της αταφίας.

Ο αυστηρός κανόνας του Χάρωνα να μη μεταφέρει ποτέ ζωντανούς ανθρώπους δοκιμάστηκε σκληρά κατά την κάθοδο του Ηρακλή για την αιχμαλωσία του Κερβέρου. Όταν ο ημίθεος έφτασε στις όχθες του ποταμού, ο Χάρων αρνήθηκε πεισματικά να τον δεχτεί στη βάρκα του, προειδοποιώντας τον για τους θεϊκούς νόμους του Κάτω Κόσμου.

Ο εξαγριωμένος Ηρακλής δεν δίστασε: άρπαξε το βαρύ ξύλινο κουπί από τα χέρια του βαρκάρη, τον χτύπησε και τον ανάγκασε με τη δύναμη των μπράτσων του να τον περάσει απέναντι. Για την απείθειά του αυτή και την παραβίαση του ιερού καθήκοντος, ο Άδης τιμώρησε αργότερα τον Χάρωνα δένοντάς τον με βαριές αλυσίδες για έναν ολόκληρο χρόνο, αφήνοντας τις ψυχές να συσσωρεύονται στις όχθες.

Μια εντελώς διαφορετική διάβαση πέτυχε ο μέγας μουσικός Ορφέας όταν κατέβηκε στον Κάτω Κόσμο αναζητώντας την αδικοχαμένη Ευρυδίκη. Αντί για βία ή απειλές, ο Ορφέας στάθηκε στην όχθη του Αχέροντα, άγγιξε τις χορδές της χρυσής του λύρας και τραγούδησε τον ανείπωτο πόνο της αγάπης του.

Η μελωδία ήταν τόσο σαγηνευτική που ο αυστηρός, αγέλαστος Χάρων παρέλυσε από συγκίνηση, άφησε το κουπί του να επιπλέει στο νερό και υποδέχτηκε τον ζωντανό τραγουδιστή στο μονόξυλο με δάκρυα στα μάτια. Για πρώτη φορά στην ιστορία της δημιουργίας, τα σκοτεινά ύδατα της Στυγός διασχίστηκαν υπό τους ήχους της μουσικής και όχι υπό τα βογγητά των θλιμμένων σκιών.

Στην έκτη ραψωδία της Αινειάδας του Βιργιλίου, ο Τρώας ήρωας Αινείας κατέρχεται στον Κάτω Κόσμο καθοδηγούμενος από τη Σίβυλλα της Κύμης για να συναντήσει τη σκιά του πατέρα του Αγχίση. Όταν ο Χάρων αντικρίζει τον οπλισμένο πολεμιστή να πλησιάζει την όχθη, εξανίσταται και του απαγορεύει την επιβίβαση, υπενθυμίζοντας τις συμφορές που προκάλεσαν στο παρελθόν ο Ηρακλής και ο Θησέας.

Η Σίβυλλα τότε αποκαλύπτει μέσα από τον μανδύα της το «Χρυσό Κλαδί», το ιερό σύμβολο της Περσεφόνης που αποτελούσε το διαβατήριο της θεϊκής εκλογής. Μπροστά στη λάμψη του χρυσού φυτού, ο θυμός του Χάρωνα καταλάγιασε αμέσως: έφερε τη βάρκα στην ακτή, παραμέρισε τις σκιές και δέχτηκε τον Αινεία, με το σαθρό μονόξυλο να τρίζει και να μπάζει νερά κάτω από το ασυνήθιστο βάρος ενός ζωντανού ανθρώπινου σώματος.