Κύκλωπες
Οι τρεις μονόφθαλμοι αδελφοί που σφυρηλάτησαν τον κεραυνό του Δία
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Οι Κύκλωπες της Θεογονίας είναι τρεις αδελφοί, ο Βρόντης, ο Στερόπης και ο Άργης, παιδιά της Γαίας και του Ουρανού. Είναι τεχνίτες με ένα στρογγυλό μάτι στο μέτωπο, και αυτοί σφυρηλάτησαν τον κεραυνό του Δία, την τρίαινα του Ποσειδώνα και την περικεφαλαία του Άδη. Δεν πρέπει να συγχέονται με τους Κύκλωπες της Οδύσσειας, όπως τον Πολύφημο, που είναι ανώνυμος λαός βοσκών.
«Κύκλωπας δ᾽, οἳ Ζηνὶ βροντήν τ᾽ ἔδοσαν τεῦξάν τε κεραυνόν. / οἳ δ᾽ ἦ τοι τὰ μὲν ἄλλα θεοῖς ἐναλίγκιοι ἦσαν, / μοῦνος δ᾽ ὀφθαλμὸς μέσσῳ ἐνέκειτο μετώπῳ· / Κύκλωπες δ᾽ ὄνομ᾽ ἦσαν ἐπώνυμον, οὕνεκ᾽ ἄρα σφέων / κυκλοτερὴς ὀφθαλμὸς ἕεις ἐνέκειτο μετώπῳ.»
Και τους Κύκλωπες, που έδωσαν στον Δία τη βροντή και σφυρηλάτησαν τον κεραυνό. Στα άλλα έμοιαζαν με θεούς, αλλά ένα μόνο μάτι ήταν στη μέση του μετώπου. Κύκλωπες τους είπαν από το όνομα, γιατί ένα κυκλικό μάτι είχαν στο μέτωπο.
Οι Τρεις Αδελφοί της Θεογονίας
Ο Ησίοδος (Θεογονία 139-146) τους μνημονεύει αμέσως μετά τους Τιτάνες: ο Βρόντης, ο Στερόπης και ο Άργης έμοιαζαν σε όλα με θεούς, αλλά είχαν ένα μόνο μάτι, κυκλικό, στο μέσον του μετώπου, και από αυτό πήραν το όνομά τους. Τα ονόματά τους δηλώνουν το έργο τους: η βροντή, η αστραπή και η λάμψη. Ο ποιητής προσθέτει ότι διέθεταν δύναμη και μηχανική ευφυΐα.
Ο Ουρανός τους έδεσε και τους έκλεισε στον Τάρταρο, όπως και τους Εκατόγχειρες. Ο Κρόνος τους άφησε εκεί, και κατά τον Απολλόδωρο (1.2.1) τους φύλαγε η δράκαινα Κάμπη.
Τα Όπλα των Ολυμπίων
Στην Τιτανομαχία ο Δίας σκότωσε την Κάμπη και ελευθέρωσε τους Κύκλωπες, ακολουθώντας τη συμβουλή της Γαίας (Θεογονία 501-506, Απολλόδωρος 1.2.1). Εκείνοι του έδωσαν βροντή, αστραπή και κεραυνό. Κατά τον Απολλόδωρο έφτιαξαν επίσης την τρίαινα του Ποσειδώνα και την «Ἄϊδος κυνέην» του Άδη, την περικεφαλαία που κάνει αόρατο όποιον τη φορά.
Στη μεταγενέστερη ποίηση το εργαστήριό τους μεταφέρεται κάτω από ηφαίστεια. Ο Καλλίμαχος, στον Ύμνο στην Άρτεμη (3.46-61), τους δείχνει στη Λιπάρα να δουλεύουν στον άκμονα, και ο Βιργίλιος (Αινειάδα 8.416-453) στην Αίτνα στο πλευρό του Ηφαίστου. Έτσι οι Κύκλωπες έγιναν και βοηθοί του Ηφαίστου στη σιδηρουργία.
Ο Θάνατός τους από τα Βέλη του Απόλλωνα
Όταν ο Δίας κεραυνοβόλησε τον Ασκληπιό, ο πατέρας του Απόλλων δεν μπορούσε να στραφεί εναντίον του και σκότωσε με τα βέλη του τους Κύκλωπες, που είχαν φτιάξει τον κεραυνό. Αυτό αναφέρει ο Ευριπίδης στην αρχή της Άλκηστης (5-7) και ο Απολλόδωρος (3.10.4).
Κατά τον Απολλόδωρο, ο Δίας ήθελε να ρίξει τον Απόλλωνα στον Τάρταρο, αλλά τον έπεισε η Λητώ και ο θεός τιμωρήθηκε να υπηρετήσει για έναν χρόνο τον Άδμητο ως βοσκός.
Τα Κυκλώπεια Τείχη και οι Κύκλωπες της Οδύσσειας
Οι Αρχαίοι απέδιδαν στους Κύκλωπες τα τείχη από τεράστιους ογκόλιθους στις Μυκήνες και στην Τίρυνθα (Παυσανίας 2.16.5, 2.25.8). Ο Στράβων (8.6.11) αναφέρει ότι ο Προίτος έφερε από τη Λυκία Κύκλωπες, τους «Γαστερόχειρες», για να χτίσουν τα τείχη της Τίρυνθας. Από αυτό προέρχεται ο όρος «κυκλώπεια τείχη» που χρησιμοποιείται ακόμα. Στον Ισθμό της Κορίνθου υπήρχε βωμός των Κυκλώπων όπου προσφέρονταν θυσίες (Παυσανίας 2.2.1).
Στην Οδύσσεια (ι 105-115) οι Κύκλωπες είναι κάτι άλλο: ένας λαός βοσκών που δεν φυτεύει, δεν οργώνει και δεν σέβεται νόμους, και ο Πολύφημος είναι γιος του Ποσειδώνα. Ο Οδυσσέας τον τύφλωσε για να δραπετεύσει από τη σπηλιά του.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι του/της Κύκλωπες
Η Απελευθέρωση από τον Τάρταρο
Ο Ουρανός είχε δέσει τους Κύκλωπες και ο Κρόνος τους άφησε φυλακισμένους. Όταν ο Δίας ετοιμαζόταν να πολεμήσει τους Τιτάνες, η Γαία του είπε ότι θα νικήσει αν έχει συμμάχους όσους είχαν δεθεί στον Τάρταρο. Ο Δίας σκότωσε τη φύλακα Κάμπη και τους ελευθέρωσε, και εκείνοι του έδωσαν τη βροντή, την αστραπή και τον κεραυνό.
Ο Απόλλων και οι Κύκλωπες
Αφού ο Δίας σκότωσε τον Ασκληπιό με κεραυνό, ο Απόλλων τόξευσε τους Κύκλωπες που είχαν φτιάξει το όπλο. Ο Δίας θύμωσε και ετοιμαζόταν να τον ρίξει στον Τάρταρο, αλλά η Λητώ τον παρακάλεσε. Η τιμωρία έγινε ένας χρόνος υπηρεσίας στον Άδμητο.
Το Εργαστήριο της Λιπάρας
Στον Ύμνο στην Άρτεμη, η μικρή θεά πηγαίνει στη Λιπάρα και βρίσκει τους Κύκλωπες να φτιάχνουν ένα ποτίστρι για τα άλογα του Ποσειδώνα. Ο Βρόντης, ο Στερόπης και ο Άργης δουλεύουν γυμνοί από τη μέση και πάνω, με μαύρα γυαλιστερά χέρια, δίπλα στον άκμονα.
Δείτε τη θέση του/της Κύκλωπες στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.