Ουρανός

Στη Θεογονία του Ησιόδου (στ. 126-128), η Γαία γέννησε πρώτο απ' όλα τον «ἀστερόεντα» (έναστρο) Ουρανό, «ίσο με τον εαυτό της, για να την καλύπτει από παντού και να είναι παντοτινά η ασφαλής έδρα των μακαρίων θεών». Στην αρχαία ελληνική κοσμογραφία ο Ουρανός νοούνταν ως στερεός, χάλκινος ή σιδερένιος θόλος («χάλκεος» ή «σιδήρεος οὐρανός» στον Όμηρο), ο οποίος στηριζόταν στα πέρατα της γης.

Η ένωση του Ουρανού με τη Γαία αποτέλεσε τον πρώτο «Ιερό Γάμο» της ελληνικής μυθολογίας: ο Ουρανός κατέβαινε κάθε βράδυ και απλωνόταν πάνω στη Γη, γονιμοποιώντας την με τη βροχή. Όπως γράφει ο Αισχύλος στο σωζόμενο απόσπασμα από τις «Δαναΐδες» (απόσπ. 44 Radt), ο αγνός Ουρανός ποθεί να σμίξει με τη Γη, η βροχή πέφτει από τον ερωτευμένο Ουρανό και η Γη γεννά για τους θνητούς τα βοσκοτόπια των κοπαδιών και το στάχυ της Δήμητρας.

Από την ένωση του Ουρανού και της Γαίας γεννήθηκαν δεκαοκτώ παιδιά: οι δώδεκα Τιτάνες, οι τρεις μονόφθαλμοι Κύκλωπες και οι τρεις Εκατόγχειρες. Ο Ουρανός όμως μίσησε τα παιδιά του από την πρώτη στιγμή λόγω της τρομερής τους δύναμης. Μόλις γεννιόταν το καθένα, το έκρυβε πίσω στα σκοτεινά κοιλώματα της Γαίας («Γαίης ἐν κευθμῶνι») και δεν του επέτρεπε να ανεβεί στο φως, ενώ ο ίδιος χαιρόταν για την πράξη του.

Η Γαία, στενάζοντας από το βάρος στα σπλάχνα της, έφτιαξε ένα μεγάλο πριονωτό δρεπάνι από αδάμαντα και κάλεσε τους γιους της να εκδικηθούν τον πατέρα τους. Ενώ οι υπόλοιποι Τιτάνες δίστασαν, ο νεότερος, ο Κρόνος, δέχθηκε και κρύφτηκε σε ενέδρα. Όταν ο Ουρανός ήρθε φέρνοντας μαζί του τη Νύχτα και απλώθηκε πάνω στη Γαία, ο Κρόνος άπλωσε από την κρυψώνα του το αριστερό του χέρι, κράτησε με το δεξί το αδαμάντινο δρεπάνι, έκοψε τα γεννητικά όργανα του πατέρα του και τα πέταξε πίσω του στη θάλασσα.

Με τον ακρωτηριασμό του Ουρανού, ο ουράνιος θόλος χωρίστηκε οριστικά από τη γη, αφήνοντας χώρο για να αναπτυχθούν τα όντα. Οι σταγόνες του αίματος που έσταξαν στη Γαία γονιμοποίησαν το χώμα, απ' όπου γεννήθηκαν οι Ερινύες (Αληκτώ, Τισιφόνη και Μέγαιρα), οι πάνοπλοι Γίγαντες και οι Μελίες Νύμφες των μελιών (φραξιών). Το κομμένο μέλος έπεσε στον πολύκλυδο πόντο και παρασύρθηκε για πολύν καιρό στα κύματα· γύρω του σχηματίστηκε λευκός αφρός, μέσα από τον οποίο αναδύθηκε στα Κύθηρα και στην Κύπρο η θεά Αφροδίτη.

Κατά τον Ησίοδο (Θεογονία 207-210), ο ίδιος ο Ουρανός έδωσε στους γιους του την επωνυμία «Τιτάνες», επειδή «τίταινον» (τέντωσαν τα χέρια τους σε υπερβολική πράξη) και προφήτευσε ότι αργότερα θα ερχόταν η «τίσις» (η τιμωρία) για το έργο τους. Μετά την πτώση του από τη βασιλεία, ο Ουρανός δεν εξαφανίστηκε από τους μύθους, αλλά παρέμεινε μαζί με τη Γαία προφητικός σύμβουλος των θεών: εκείνοι προειδοποίησαν τον Κρόνο ότι θα ανατρεπόταν από το παιδί του, βοήθησαν τη Ρέα να κρύψει τον Δία στην Κρήτη και αργότερα συμβούλεψαν τον Δία να καταπιεί τη Μήτιδα ώστε να γεννηθεί από την κεφαλή του η Αθηνά.