Κρόνος
Ο αγκυλομήτης βασιλιάς των Τιτάνων και άρχοντας του Χρυσού Γένους
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Ιερές Εορτές & Πανελλήνιοι Αγώνες
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Ο Κρόνος είναι ο νεότερος από τους δώδεκα Τιτάνες, γιος της Γαίας και του Ουρανού. Με το αδαμάντινο δρεπάνι που του έδωσε η μητέρα του, ακρωτηρίασε τον πατέρα του και πήρε την εξουσία στον κόσμο, βασιλεύοντας κατά την εποχή που ο Ησίοδος ονομάζει Χρυσό Γένος των ανθρώπων. Ο φόβος του όμως ότι θα ανατρεπόταν από κάποιο δικό του παιδί τον οδήγησε να καταπίνει τα νεογέννητα τέκνα της Ρέας, μέχρι που ο νεότερος γιος του, ο Δίας, τον νίκησε στην Τιτανομαχία.
«Τοὺς δὲ μεθ᾽ ὁπλότατος γένετο Κρόνος ἀγκυλομήτης, / δεινότατος παίδων· θαλερὸν δ᾽ ἤχθηρε τοκῆα.»
Κι ύστερα απ᾽ όλους γεννήθηκε ο Κρόνος ο βαθύβουλος, ο πιο τρομερός απ᾽ τα παιδιά· και μίσησε τον θαλερό πατέρα του.
Η Γέννηση από τη Γαία και η Ανατροπή του Ουρανού
Κατά τη Θεογονία του Ησιόδου, ο Κρόνος γεννήθηκε τελευταίος από τα παιδιά της Γαίας και του Ουρανού, και ο ποιητής τον χαρακτηρίζει «ἀγκυλομήτην», δηλαδή άνθρωπο ή θεό με σκολιά και δόλια βουλή. Ο Ουρανός κρατούσε τα παιδιά του κρυμμένα στα σπλάχνα της γης, και η Γαία, πονεμένη, κατασκεύασε ένα δρεπάνι από γκρίζο σίδηρο και ζήτησε από τους γιους της να τιμωρήσουν τον πατέρα τους.
Μόνος ο Κρόνος τόλμησε να αναλάβει την πράξη: καθώς ο Ουρανός απλώθηκε πάνω στη Γη τη νύχτα, ο Τιτάνας τον ακρωτηρίασε και πέταξε τα μόριά του στη θάλασσα. Από το αίμα γεννήθηκαν οι Ερινύες, οι Γίγαντες και οι Μελίαι νύμφες, ενώ από τον αφρό αναδύθηκε η Αφροδίτη. Ο Κρόνος έγινε έτσι κυρίαρχος του σύμπαντος, κληρονομώντας μαζί με την εξουσία και την ανάγκη της διαδοχικής βίας.
Ο Βασιλιάς των Τιτάνων, η Προφητεία και η Κατάποση των Παιδιών
Ο Κρόνος νυμφεύθηκε την αδελφή του Ρέα και απέκτησε τη Εστία, τη Δήμητρα, την Ήρα, τον Άδη, τον Ποσειδώνα και τον Δία. Η Γαία και ο Ουρανός του είχαν προφητεύσει ότι θα καταλυθεί από δικό του γιο. Για να αποφύγει τη μοίρα, κατάπινε κάθε νεογέννητο αμέσως μετά τον τοκετό, μετατρέποντας τον ίδιο του τον οίκο σε φυλακή.
Η Ρέα, γεμάτη θλίψη, ζήτησε βοήθεια από τους γονείς της και γέννησε τον Δία κρυφά στην Κρήτη. Στον Κρόνο πρόσφερε μια πέτρα τυλιγμένη σε σπάργανα, που εκείνος κατάπιε χωρίς να υποψιαστεί. Όταν ο Δίας ενηλικιώθηκε, με δόλο ή με φάρμακο ο Κρόνος ανάγκασε τον εμετό και έβγαλε πρώτα την πέτρα και ύστερα τα αδέλφια, που έγιναν σύμμαχοι του νέου θεού στη μεγάλη σύγκρουση.
Η Τιτανομαχία και η Φυλάκιση στον Τάρταρο
Ο Δίας και τα αδέλφια του, με τους Εκατόγχειρες και τους Κύκλωπες ως συμμάχους, πολέμησαν τους Τιτάνες επί δέκα χρόνια, από τον Όλυμπο απέναντι στον Όθρυ όπου στρατοπέδευαν οι Κρόνειοι. Οι κεραυνοί των Κυκλώπων και οι πέτρες των Εκατογχείρων έκριναν τη μάχη, και ο Ησίοδος περιγράφει με μεγαλειώδεις εικόνες το σείσμα του κόσμου και τον βρασμό της θάλασσας.
Οι ηττημένοι Τιτάνες δέθηκαν και ρίχτηκαν στον Τάρταρο, σε τόπο που απέχει από τη γη όσο η γη από τον ουρανό. Ο Όμηρος τοποθετεί τον Κρόνο και τον Ιαπετό στα βάθη, όπου δεν φτάνουν ούτε ο Ήλιος ούτε οι άνεμοι. Μια άλλη παράδοση, που διασώζει ο Πίνδαρος, θέλει τον Δία να τον απελευθερώνει και να τον κάνει βασιλιά στα Νησιά των Μακάρων.
Ο Χρυσός Αιώνας, τα Κρόνια και η Μεταγενέστερη Ταύτιση με τον Χρόνο
Ο Ησίοδος στα Έργα και Ημέραι τοποθετεί το χρυσό γένος των ανθρώπων στην εποχή του Κρόνου: οι άνθρωποι ζούσαν χωρίς μόχθο και γηρατειά, και η αρουραία γη έδινε καρπούς από μόνη της. Ο Πλάτων στον Πολιτικό αναπτύσσει την ίδια ιδέα ως μύθο της αντίστροφης περιστροφής του κόσμου, όταν ο θεός ο ίδιος κυβερνούσε το σύμπαν. Στην Αθήνα και τη Ρόδο γιορτάζονταν τα Κρόνια, γιορτή συγκομιδής με χαλάρωση των κοινωνικών τάξεων.
Στον Όλυμπο ο λόφος του Κρονίου έφερε βωμούς του θεού, όπου οι Βασιλαί, οι ανώτατοι τοπικοί άρχοντες, θυσίαζαν στην αρχή κάθε ανοιξιάτικου μήνα. Οι ύστεροι συγγραφείς, παίζοντας με την ομοηχία Κρόνος-χρόνος, ταύτισαν τον θεό με τον «Χρόνο» που καταβροχθίζει τα δικά του δημιουργήματα, ενώ οι Ρωμαίοι τον ταύτισαν με τον Σατούρνο και τις αντίστοιχες γιορτές Saturnalia.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι του Κρόνου
Ο Ακρωτηριασμός του Ουρανού
Με το δρεπάνι που κατασκεύασε η Γαία, ο Κρόνος ενέδρευσε και ακρωτηρίασε τον Ουρανό τη στιγμή που εκείνος έπεφτε πάνω στη Γη. Από το αίμα γεννήθηκαν οι Ερινύες, οι Γίγαντες και οι Μελίαι, ενώ τα μόρια που έπεσαν στη θάλασσα έδωσαν αφρό από τον οποίο αναδύθηκε η Αφροδίτη.
Η Κατάποση των Παιδιών
Επειδή η Γαία και ο Ουρανός του είχαν προφητεύσει ότι θα ηττηθεί από γιο του, ο Κρόνος κατάπινε τα παιδιά που γεννούσε η Ρέα. Έτσι κατέληξαν στην κοιλιά του η Εστία, η Δήμητρα, η Ήρα, ο Άδης και ο Ποσειδώνας.
Η Πέτρα στα Σπάργανα
Όταν γεννήθηκε ο Δίας, η Ρέα τύλιξε μια μεγάλη πέτρα σε σπάργανα και την έδωσε στον Κρόνο, που την κατάπιε νομίζοντας ότι ήταν το βρέφος. Η πέτρα τοποθετήθηκε αργότερα από τον Δία στους Δελφούς, κοντά στο ιερό της Πυθώς, ως σημάδι θαύματος.
Η Ανάγκη του Εμετού και η Απελευθέρωση των Αδελφών
Όταν ο Δίας ενηλικιώθηκε, ανάγκασε τον Κρόνο —με εμετικό φάρμακο που του έδωσε η Μήτις, σύμφωνα με τον Απολλόδωρο— να βγάλει στο φως τα παιδιά που είχε καταπιεί. Πρώτα βγήκε η πέτρα και ύστερα τα αδέλφια, ζωντανά και ανέπαφα, που έγιναν οι πρώτοι σύμμαχοι του Δία στον πόλεμο κατά των Τιτάνων.
Η Τιτανομαχία
Επί δέκα χρόνια οι Τιτάνες, με αρχηγό τον Κρόνο από τον Όθρυ, πολέμησαν τους Ολυμπίους από τον Όλυμπο. Η παρέμβαση των Εκατογχείρων, που εκτόξευαν τριακόσιες πέτρες ταυτόχρονα, και ο κεραυνός του Δία έκλεισαν τη μάχη υπέρ των νέων θεών.
Η Βασιλεία του Χρυσού Γένους
Στην εποχή του Κρόνου, όπως διηγείται ο Ησίοδος, οι άνθρωποι ζούσαν σαν θεοί, χωρίς φροντίδα, κόπο και γηρατειά, και η γη έδινε τους καρπούς της αυθόρμητα. Ο Πλάτων επαναλαμβάνει τον μύθο ως εποχή που ο ίδιος ο θεός ήταν ποιμένας του κόσμου.
Ο Κρόνος, η Φιλύρα και η Γέννηση του Χείρωνα
Ο Κρόνος ερωτεύτηκε την Ωκεανίδα Φιλύρα και, για να ξεφύγει από την οργισμένη Ρέα, μεταμορφώθηκε σε άλογο. Από την ένωση γεννήθηκε ο Χείρων, ο σοφός κένταυρος, δάσκαλος ηρώων όπως ο Ηρακλής και ο Ιάσων.
Η Απελευθέρωση και τα Νησιά των Μακάρων
Σύμφωνα με μια παράδοση που ο Ησίοδος υπαινίσσεται και ο Πίνδαρος αναπτύσσει, ο Δίας έλυσε τον Κρόνο από τα δεσμά του. Ο γέροντας θεός έγινε βασιλιάς των ηρώων στα Νησιά των Μακάρων, στην άκρη της γης, κοντά στον Ωκεανό.
Τα Κρόνια και η Λατρεία στην Ολυμπία
Στον λόφο που έφερε το όνομά του πάνω από το Στάδιο της Ολυμπίας, ο Κρόνος λατρευόταν με θυσίες που τελούσαν οι Βασιλαί, τον μήνα Ελαφίο. Σύμφωνα με τους Ηλείους, οι άνθρωποι του Χρυσού Γένους είχαν ιδρύσει τον ναό του, και οι Αθηναίοι γιόρταζαν τα Κρόνια τον Εκατομβαιώνα.
Το Μέλι, ο Ύπνος και η Δεσμευμένη Δύναμη (Ορφική Παράδοση)
Στην ορφική θεολογία, ο Δίας βρήκε τον Κρόνο μεθυσμένο από μέλι κάτω από βελανιδιές και τον έδεσε, επιτυγχάνοντας έτσι την ανατροπή του. Ο Πορφύριος διασώζει τον μύθο και του δίνει αλληγορική ερμηνεία ως θεία μέθη της νόησης.
Δείτε τη θέση του Κρόνου στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.