Ορφέας

Στη Θράκη, κοντά στις πλαγιές του Ολύμπου και της Πιερίας, ο Ορφέας έμαθε από τις Μούσες την τέχνη του άσματος και της κιθάρας. Ο Απόλλων του χάρισε τη λύρα και οι Μούσες του δίδαξαν το μέλος και την ποίηση. Το παίξιμό του ήταν τόσο υπερκόσμιο που όταν άγγιζε τις χορδές, τα άγρια λιοντάρια ξάπλωναν γαλήνια στα πόδια του, τα ποτάμια σταματούσαν τη ροή τους για να αφουγκραστούν και οι βελανιδιές ξερίζωναν τις ρίζες τους για να σκύψουν πάνω από το κεφάλι του.

Όταν ο Ιάσονας οργάνωσε την Αργοναυτική Εκστρατεία, κάλεσε τον Ορφέα ως απαραίτητο μέλος του πληρώματος. Ο ρόλος του αποδείχθηκε σωτήριος: με το ρυθμικό του τραγούδι συγχρόνιζε τα κουπιά των ηρώων όταν οι δυνάμεις τους κατέρρεαν, κατεύναζε τις θανατηφόρες έριδες ανάμεσα στους αψίκορους πολεμιστές, και όταν η Αργώ διέπλεε το νησί των Σειρήνων, ο Ορφέας ύψωσε τη φωνή και τη λύρα του καλύπτοντας το σαγηνευτικό τους άσμα και σώζοντας τους ναύτες από τον βέβαιο όλεθρο.

Μετά την επιστροφή του από την Κολχίδα στη Θράκη, ο Ορφέας νυμφεύθηκε τη Δρυάδα νύμφη Ευρυδίκη. Η ευτυχία τους όμως υπήρξε τραγικά εφήμερη. Καθώς η Ευρυδίκη περπατούσε σε ένα ανθισμένο λιβάδι, καταδιώχθηκε από τον βοσκό Αρισταίο που επιχείρησε να τη βιάσει: τρέχοντας να ξεφύγει, πάτησε ένα δηλητηριώδες φίδι κρυμμένο στο χορτάρι, το οποίο τη δάγκωσε θανάσιμα στέλνοντας την ψυχή της στον Κάτω Κόσμο.

Μέσα στο πένθος του, ο Ορφέας κατέβηκε από το ακρωτήριο του Ταινάρου ζωντανός στο βασίλειο του Άδη. Με το τραγούδι και τη λύρα του μάγεψε τον πορθμέα Χάρωνα και τον τρικέφαλο Κέρβερο, ενώ για λίγο σταμάτησαν και οι τιμωρίες των καταδικασμένων: ο τροχός του Ιξίονα ακινητοποιήθηκε, ο Τάνταλος ξέχασε τη δίψα του και ο Σίσυφος κάθισε πάνω στον βράχο του.

Μπροστά στους θρόνους του Άδη και της Περσεφόνης, ο Ορφέας τραγούδησε για την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ζωής και τη δύναμη του έρωτα με τόσο σπαρακτικό τρόπο, που τα σιδερένια μάγουλα των Ερινύων βράχηκαν για πρώτη φορά από δάκρυα. Οι ηγεμόνες του Κάτω Κόσμου λύγισαν και δέχτηκαν να του παραδώσουν την Ευρυδίκη, θέτοντας όμως έναν απαράβατο όρο: ο Ορφέας έπρεπε να περπατά μπροστά χωρίς να γυρίσει πίσω να κοιτάξει τη σύζυγό του μέχρι να περάσουν και οι δύο στο φως του ήλιου.

Η ανάβαση υπήρξε εφιαλτική μέσα από σκοτεινά, απόκρημνα μονοπάτια. Καθώς έφτανε στην έξοδο και το πρώτο φως της ημέρας άγγιζε το μέτωπό του, ο Ορφέας, κυριευμένος από αγωνία μήπως η σκιά που τον ακολουθούσε δεν ήταν η αγαπημένη του ή μήπως εκείνη σκόνταψε, δεν άντεξε και στράφηκε προς τα πίσω. Εκείνη τη στιγμή, η Ευρυδίκη γλίστρησε πίσω στα σκοτάδια, ψιθυρίζοντας ένα σπαρακτικό «αντίο» και απλώνοντας τα χέρια της που χάθηκαν στον αέρα. Όταν ο Ορφέας επιχείρησε να ξανακατέβει, ο Χάρωνας του αρνήθηκε κατηγορηματικά το πέρασμα. Ύστερα από τη δεύτερη απώλεια της Ευρυδίκης, ο Ορφέας επέστρεψε στη Θράκη, όπου του αποδόθηκε η ίδρυση των Ορφικών τελετών και η διδασκαλία για την αθάνατη ψυχή.

Για τρία χρόνια μετά την απώλεια της Ευρυδίκης, ο Ορφέας απέφευγε κάθε γυναικεία συντροφιά, περιπλανώμενος στα βουνά της Ροδόπης και υμνώντας μόνο τους θεούς. Σύμφωνα με μια παράδοση, περιφρόνησε τη λατρεία του Διονύσου, θεωρώντας τον Ήλιο-Απόλλωνα ως τον μέγιστο θεό και ανεβαίνοντας στο όρος Παγγαίο κάθε αυγή για να χαιρετίσει το φως.

Επειδή ο Ορφέας απέφευγε πλέον τις γυναίκες (ή επειδή τιμούσε μόνο τον Ήλιο-Απόλλωνα αντί του Διονύσου), οι Θράκες Μαινάδες του επιτέθηκαν σε μια νυχτερινή βακχική γιορτή, τον διαμέλισαν και έριξαν το κεφάλι και τη λύρα του στον ποταμό Έβρο. Έριξαν το κεφάλι και τη λύρα του στον ποταμό Έβρο: καθώς τα νερά τα παρέσυραν προς το πέλαγος, το αποκεφαλισμένο στόμα συνέχιζε θαυματουργά να ψιθυρίζει «Ευρυδίκη... Ευρυδίκη...», ενώ οι χορδές της λύρας ηχούσαν θρηνητικά στον άνεμο. Τα κύματα ξέβρασαν την κεφαλή στη νήσο Λέσβο, όπου οι κάτοικοι την έθαψαν στην Άντισσα ιδρύοντας περίφημο μαντείο, χαρίζοντας στο νησί την αιώνια παράδοση της λυρικής ποίησης, ενώ η λύρα του ανυψώθηκε από τους θεούς στον ουρανό ως ο αστερισμός της Λύρας.