Ηώς
Η ροδοδάκτυλη θεά της αυγής
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Η Ηώς, η «ροδοδάκτυλη» και «κροκόπεπλη» θεά της αυγής, είναι κόρη του Τιτάνα Υπερίωνα και της Θείας, και αδελφή του Ηλίου και της Σελήνης. Κάθε πρωί ανοίγει με τα ρόδινα δάχτυλά της τις πύλες της Ανατολής, προπορευόμενη του άρματος του αδελφού της. Από τον Τιτάνα Αστραίο γέννησε τους Ανέμους και τα άστρα, ενώ στον μύθο του Τιθωνού ζήτησε από τον Δία την αθανασία του αγαπημένου της, ξεχνώντας να ζητήσει και την αιώνια νεότητα.
«Ἦμος δ᾽ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος Ἠώς, / ὄρνυτ᾽ ἄρ᾽ ἐξ εὐνῆφιν ὀρώρετο δῖος Ἀχιλλεύς... / Ἠὼς μὲν κροκόπεπλος ἐκίδνατο πᾶσαν ἐπ᾽ αἶαν.»
Κι όταν πρόβαλε η αυγερινή, η ροδοδάκτυλη Αυγή, σηκώθηκε από το στρώμα του ο θεϊκός Αχιλλέας... κι η Ηώς με το κροκάτο πέπλο της απλώθηκε πάνω σε όλη τη γη.
Η Ροδοδάκτυλη Αυγή και οι Πύλες της Ανατολής
Ο Ησίοδος τη συγκαταλέγει στα τρία παιδιά του Υπερίωνα και της Θείας, και μνημονεύει τον γάμο της με τον Αστραίο, Τιτάνα γιο του Κρίου, από τον οποίο γεννήθηκαν οι άνεμοι Ζέφυρος, Βορέας και Νότος, καθώς και ο Εωσφόρος και τα άστρα του ουρανού. Η σχέση αυτή τη συνδέει με το φως αλλά και με τον αέρα του πρωινού.
Ο Όμηρος επαναλαμβάνει τον στίχο «ἦμος δ' ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος Ἠώς» δεκάδες φορές, μετατρέποντάς τον σχεδόν σε σήμα κατατεθέν της επικής αφήγησης. Η Ηώς σηκώνεται από την κλίνη του Τιθωνού, φέρνει το φως σε θεούς και ανθρώπους και ανοίγει τις πύλες της ημέρας.
Οι Θνητοί Εραστές και ο Τιθωνός
Η Ηώς φημιζόταν για την ερωτική της ορμή, κατά τον μύθο επειδή η Αφροδίτη την τιμώρησε που είχε κοιμηθεί με τον Άρη. Αγάπησε τον κυνηγό Ωρίωνα, τον Κέφαλο και τον Κλείτο, τους οποίους αρπάζει από τη γη και μεταφέρει στον ουρανό ή στην Αιθιοπία.
Ο πιο γνωστός ήταν ο Τιθωνός, Τρώας πρίγκιπας, για τον οποίο ζήτησε από τον Δία αθανασία, αλλά ξέχασε να ζητήσει και αιώνια νιότη. Ο Τιθωνός γέρασε αδιάκοπα, συρρικνώθηκε και, σύμφωνα με μεταγενέστερη παράδοση, μεταμορφώθηκε σε τζίτζικα.
Ο Μέμνων και το Δάκρυ της Αυγής
Από τον Τιθωνό η Ηώς γέννησε τον Μέμνονα, βασιλιά των Αιθιόπων, που πολέμησε στην Τροία στο πλευρό του Πριάμου και σκότωσε τον Αντίλοχο, πριν πέσει από το χέρι του Αχιλλέα. Ο Ησίοδος τον μνημονεύει ως γιο της Ηούς με χάλκινη πανοπλία.
Μετά τον θάνατο του γιου της, η Ηώς θρήνησε τόσο έντονα που, κατά την παράδοση, οι πρωινές δροσιές είναι τα δάκρυά της. Ο Οβίδιος αφηγείται ότι ο Δίας, από συμπόνια, μεταμόρφωσε τις στάχτες της πυράς σε πουλιά, τους Μεμνονίδες, που κάθε χρόνο πολεμούν στον τάφο του.
Η Λατρεία και η Εικονογραφία της Ηούς
Η Ηώς είχε περιορισμένη λατρεία, αλλά κατείχε περίοπτη θέση στη λογοτεχνία και στην αγγειογραφία. Στον Κρωσσό της Δήλου και σε αττικά αγγεία απεικονίζεται φτερωτή, να κυνηγά νεαρούς εραστές ή να μεταφέρει το νεκρό σώμα του Μέμνονα, στην πιο συγκινητική εικόνα της μητρικής θλίψης.
Ως προσωποποίηση της αυγής, εκφράζει την εναλλαγή του φωτός και του σκότους και συνδέεται με την κυκλικότητα του χρόνου. Ο μύθος του Τιθωνού ανέδειξε στην αρχαία ποίηση τη διαφορά ανάμεσα στην απλή αθανασία και στην αιώνια νεότητα («ἀγήραος ἤματα πάντα»).
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι της Ηούς
Η Γέννηση της Ηούς και ο Γάμος με τον Αστραίο
Η Θεία γέννησε από τον Υπερίωνα τον Ήλιο, τη Σελήνη και την Ηώ. Η Ηώς, ενωμένη με τον Τιτάνα Αστραίο, γέννησε τους ανέμους Ζέφυρο, Βορέα και Νότο, τον Εωσφόρο και τα άστρα που στεφανώνουν τον ουρανό.
Η Ροδοδάκτυλη Ηώς στα Ομηρικά Έπη
Στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, η Ηώς σηκώνεται από την κλίνη του Τιθωνού για να φέρει φως στους θεούς και τους ανθρώπους. Το επίθετο «ροδοδάκτυλος» δεν αναφέρεται μόνο στη χρωματική απόχρωση της αυγής, αλλά ορίζει και τη δομή του χρόνου μέσα στην αφήγηση.
Ο Τιθωνός και η Αθανασία Χωρίς Νεότητα
Η Ηώς ερωτεύτηκε τον Τρώα Τιθωνό και ζήτησε από τον Δία να τον κάνει αθάνατο, αλλά παρέλειψε να ζητήσει και αιώνια νιότη. Ο Τιθωνός γέρασε χωρίς τέλος, ώσπου η Ηώς τον έκλεισε σε θάλαμο, όπου η φωνή του απλώς ψιθύριζε ανήμπορη.
Η Μεταμόρφωση του Τιθωνού σε Τζίτζικα
Σε μεταγενέστερη εκδοχή, η Ηώς, βλέποντας τον Τιθωνό να συρρικνώνεται από τα γηρατειά, τον μεταμόρφωσε σε τζίτζικα, το έντομο που λέγεται ότι ανανεώνει τη φωνή του αιώνια. Η παράδοση εκφράζει την ιδέα της αθανασίας που δεν συνοδεύεται από νεότητα.
Ο Μέμνων, Βασιλιάς των Αιθιόπων
Ο Μέμνων, γιος της Ηούς και του Τιθωνού, ήρθε να βοηθήσει τον Πρίαμο στην Τροία με στράτευμα Αιθιόπων. Σκότωσε τον Αντίλοχο, αλλά έπεσε στη μονομαχία με τον Αχιλλέα, και η Ηώς ζήτησε από τον Δία τιμές για τον νεκρό γιο της.
Οι Μεμνονίδες Όρνιθες
Όταν η πυρά του Μέμνονα καιγόταν, ο Δίας, συγκινημένος από τα δάκρυα της Ηούς, μετέτρεψε τις στάχτες και τα σπινθήρες σε πουλιά. Αυτά, οι Μεμνονίδες, χωρίστηκαν σε δύο στρατιές και πολέμησαν γύρω από την πυρά, και η μάχη αναπαράγεται κάθε χρόνο στον τάφο του.
Η Αρπαγή του Κέφαλου
Η Ηώς αγάπησε τον Αθηναίο κυνηγό Κέφαλο, τον απήγαγε και απέκτησε μαζί του τον Φαέθοντα. Ο Κέφαλος όμως έμενε πιστός στη σύζυγό του Πρόκριδα, γεγονός που οδήγησε σε τραγικό θάνατο της τελευταίας.
Ο Έρωτας για τον Ωρίωνα
Η Ηώς αγάπησε τον γίγαντα κυνηγό Ωρίωνα και τον κράτησε μαζί της στη Δήλο. Οι θεοί ζήλεψαν, και η Άρτεμις τον σκότωσε με τα βέλη της στην Ορτυγία.
Η Τιμωρία της Αφροδίτης και ο Έρωτας του Κλείτου
Κατά τον Απολλόδωρο, η Αφροδίτη έβαλε την Ηώ να ερωτεύεται συνεχώς τους θνητούς, επειδή αυτή είχε κοιμηθεί με τον Άρη. Στην Οδύσσεια, αρπάζει τον Κλείτο, γιο του Μαντίου, εξαιτίας της ομορφιάς του και τον μεταφέρει στους αθανάτους.
Η Εικονογραφία της Ηούς και του Νεκρού Μέμνονα
Στην αγγειογραφία, η Ηώς εικονίζεται φτερωτή, να κυνηγά νεαρούς εραστές ή να σηκώνει στην αγκαλιά της το νεκρό σώμα του Μέμνονα. Η σκηνή θυμίζει την Πιετά και θεωρείται ανάμεσα στις πιο συγκινητικές απεικονίσεις μητρικού πένθους της αρχαίας τέχνης.
Δείτε τη θέση της Ηούς στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.