Ρέα

Η Ρέα συγκαταλέγεται από τον Ησίοδο στις έξι Τιτανίδες, κόρες της Γαίας και του Ουρανού, μαζί με τη Θέμιδα, τη Μνημοσύνη, την Τηθύ, τη Φοίβη και την Θεία. Το όνομά της έχει συνδεθεί από τους αρχαίους με το ρήμα «ρέω», δηλαδή τη ροή και την αφθονία, αν και η ετυμολογία παραμένει αβέβαιη.

Ο γάμος της με τον Κρόνο απέδωσε την πρώτη γενιά των Ολυμπίων: Εστία, Δήμητρα, Ήρα, Άδης, Ποσειδώνας και Δίας. Η Ρέα εμφανίζεται έτσι ως η αρχέγονη μήτρα της θεϊκής δυναστείας, που διαμεσολαβεί ανάμεσα στη βασιλεία των Τιτάνων και στον νέο κόσμο του Ολύμπου.

Καθώς ο Κρόνος κατάπινε το ένα μετά το άλλο τα νεογέννητα παιδιά τους, η Ρέα βυθίστηκε στο πένθος και ζήτησε τη βοήθεια της Γαίας και του Ουρανού. Εκείνοι την έστειλαν στη Λύκτο της Κρήτης για να γεννήσει το νεότατο παιδί της. Η Γαία το πήρε και το έκρυψε σε σπήλαιο του όρους Αίγαιον, ενώ η Ρέα έδωσε στον Κρόνο μια πέτρα τυλιγμένη σε σπάργανα, που εκείνος κατάπιε αμέσως.

Η παράδοση για τον τόπο γέννησης ποικίλλει: οι Κρήτες υποστήριζαν το Δικταίο ή το Ιδαίο Άντρο, οι Αρκάδες το όρος Λύκαιο, όπου, κατά τον Καλλίμαχο, η Ρέα έγινε μητέρα και ύστερα έλουσε το βρέφος στην πηγή του ποταμού Νέδα. Οι Κουρήτες χόρευαν γύρω από το παιδί και χτυπούσαν τα όπλα τους για να σκεπάσουν το κλάμα του από τα αυτιά του Κρόνου.

Από τα κλασικά χρόνια η Ρέα ταυτίστηκε με τη Μητέρα των Θεών, τη Φρυγική Κυβέλη, δέσποινα των βουνών και των άγριων ζώων. Ο Ευριπίδης στην Ελένη περιγράφει τη Μεγάλη Μητέρα να περιπλανιέται στα δάση του Ίδα, μέσα σε ήχο τυμπάνων και αυλών, ζητώντας την εξαφανισμένη κόρη της, ανακατεύοντας έτσι τον μύθο της Δήμητρας με τη φρυγική λατρεία.

Ο Ομηρικός Ύμνος στη Μητέρα των Θεών την παρουσιάζει να χαίρεται με κρόταλα και τύμπανα, με τον ήχο των λύκων και των λιονταριών, και με τα ουράνια βουνά που αντηχούν. Οι ίδιες ιδιότητες διαπερνούν και τον ρωμαϊκό της πολιτισμό, όπου η Magna Mater, η θεά που έφτασε στη Ρώμη από την Πεσσινούντα το 204 π.Χ., λατρευόταν με πομπές και ευνούχους ιερείς, τους Γάλλους.

Ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι, όταν η Ήρα έριξε τη μανία στον Διόνυσο, η Ρέα τον καθάρισε στη Φρυγία και του δίδαξε τα μυστήρια, δίνοντάς του τη στολή που φορούσε ο ίδιος ο θεός στην εκστατική του πορεία. Η θεά εμφανίζεται έτσι ως αρχαία κάτοχος των τελετουργικών γνώσεων, η οποία μεταβιβάζει την ιερή γνώση στους νεότερους θεούς.

Στον μύθο του Άττη, που διηγείται ο Παυσανίας, ο νεαρός ευνουχίστηκε και πέθανε, και η Κυβέλη, γεμάτη λύπη, εξασφάλισε ότι το σώμα του δεν θα φθαρεί. Η λατρεία της περιλάμβανε το Μητρώο στην Αθήνα, το ιερό στον Πειραιά και τις ιερές πομπές με άρμα που έσερναν λιοντάρια, συμβολίζοντας την κυριαρχία της πάνω στο άγριο στοιχείο.