Σελήνη
Η αργυρόπεπλη θεά της πανσελήνου και της νύχτας
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Ιερές Εορτές & Πανελλήνιοι Αγώνες
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Η Σελήνη, κόρη του Τιτάνα Υπερίωνα και της Θείας και αδελφή του Ηλίου και της Ηούς, είναι η θεά του νυχτερινού φεγγαριού. Στους Ομηρικούς Ύμνους περιγράφεται να λούζεται στα νερά του Ωκεανού, να φορά τα λαμπερά της πέπλα και να διασχίζει τον νυχτερινό ουρανό πάνω σε αργυρό άρμα. Ο γνωστότερος μύθος της αφορά τον έρωτά της για τον βοσκό Ενδυμίωνα, τον οποίο επισκεπτόταν κάθε βράδυ στο όρος Λάτμος.
«Μήνην ἀείδειν τανυσίπτερον ἔσπετε, Μοῦσαι, / ἡδυεπεῖς κοῦραι Ζηνὸς Κρόνου, ἴδριες ᾠδῆς· / ἧς ἄπο αἴγλη γαῖαν ἑλίσσεται οὐρανόδεικτος / κρατὸς ἀπ᾽ ἀθανάτοιο, πολὺς δ᾽ ὑπὸ κόσμος ὄρωρεν / αἴγλης λαμπούσης· στίλβει δέ τ᾽ ἀλάμπετος ἀὴρ / χρυσέου ἀπὸ στεφάνου, ἀκτῖνες δ᾽ ἐνδιάονται.»
Για τη μακροπτέρυγη Σελήνη τραγουδήστε, Μούσες γλυκόλαλες, θυγατέρες του Δία, ξακουστές στο τραγούδι· από το αθάνατο κεφάλι της ξεχύνεται μια ουράνια λάμψη που αγκαλιάζει τη γη, και ολόκληρος ο κόσμος ομορφαίνει κάτω από το φως της· ο σκοτεινός αέρας λαμπυρίζει από το χρυσό της στέμμα, και οι ασημένιες της ακτίνες φωτίζουν τα πάντα.
Η Θεά του Νυχτερινού Φωτός και το Αργυρό Άρμα
Ο Ησίοδος αναφέρει τη Σελήνη ανάμεσα στα τρία παιδιά του Υπερίωνα και της Θείας, μαζί με τον Ήλιο και την Ηώ. Ο Ομηρικός Ύμνος την παρουσιάζει να λούζει το σώμα της στον Ωκεανό, να ντύνεται λαμπερά ρούχα και να ζεύγνυει τα λαμπρά άλογά της, ενώ το φως της γεμίζει τον ουρανό από το στέμμα της.
Στην Ελλάδα ο σεληνιακός μήνας ρύθμιζε το ημερολόγιο και τις γιορτές. Η Νουμηνία, η πρώτη μέρα του νέου μήνα, και η Διχομηνία ήταν ιερές στη θεά, και οι ποιητές την ονόμαζαν «πασιφάεσσα» και «αιγλήεσσα», τονίζοντας τη λάμψη της.
Ο Ενδυμίων και ο Αιώνιος Ύπνος
Ο Ενδυμίων, κατά την παράδοση βασιλιάς ή βοσκός από την Ηλεία ή την Καρία, ήταν τόσο όμορφος που η Σελήνη τον ερωτεύτηκε. Ο Δίας, σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, του επέτρεψε να διαλέξει ό,τι επιθυμεί, και εκείνος διάλεξε να κοιμάται αιώνια, παραμένοντας αθάνατος και αγέραστος.
Στον Λάτμο της Καρίας, κατά τον Στράβωνα, δεικνυόταν το άντρο του Ενδυμίωνα. Η θεά τον επισκεπτόταν κάθε νύχτα και, κατά τον Παυσανία, του γέννησε πενήντα κόρες. Ο μύθος εξέφραζε τη σχέση της ανθρώπινης ομορφιάς με το μυστήριο του ύπνου και του θανάτου.
Η Σελήνη, η Μαγεία και οι Έκλειψεις
Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι οι μάγισσες της Θεσσαλίας μπορούσαν να «κατεβάσουν» τη Σελήνη από τον ουρανό. Ο Πλάτων στον Γοργία και ο Απολλώνιος ο Ρόδιος αναφέρονται στη δοξασία αυτή, που συνέδεσε τη θεά με τη μαγεία, τις νεκρομαντείες και αργότερα με την Εκάτη.
Οι εκλείψεις προκαλούσαν φόβο. Ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι η έκλειψη του 413 π.Χ. έπεισε τον Νικία να καθυστερήσει την αναχώρηση του αθηναϊκού στρατού από τις Συρακούσες, με καταστροφικές συνέπειες. Έτσι η Σελήνη φάνηκε και ως θεά που σημαίνει το μέλλον.
Η Λατρεία και η Ταύτιση με την Άρτεμη
Η λατρεία της Σελήνης ήταν περιορισμένη και συχνά συνδεδεμένη με τα ημερολογιακά τελετουργικά. Στην Αρκαδία, οι Προσέληνοι ισχυρίζονταν ότι είχαν γεννηθεί πριν από τη Σελήνη, και στις Θαλάμες της Λακωνίας τιμούνταν ιερά με νυχτερινή μαντική.
Από την κλασική εποχή και μετά, η Σελήνη ταυτίστηκε με την Άρτεμη ως θεά της νύχτας και με την Εκάτη, ενώ ο Απόλλων συνδέθηκε με τον ήλιο. Η ταύτιση αυτή άντλησε από το γεγονός ότι οι τρεις θεότητες είχαν σχέση με το φως, τον μήνα και τα όρια ανάμεσα στον κόσμο των ζώντων και των νεκρών.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι της Σελήνης
Η Γέννηση της Σελήνης από τον Υπερίωνα και τη Θεία
Η Θεία, ενωμένη με τον Υπερίωνα, γέννησε την Σελήνη μαζί με τον Ήλιο και την Ηώ. Ο Ησίοδος την καταγράφει ανάμεσα στα φωτοδότα τέκνα που φωτίζουν όλα τα πλάσματα της γης.
Η Πορεία της Σελήνης στον Ουρανό
Ο Ομηρικός Ύμνος περιγράφει τη Σελήνη να λούζει το σώμα της στον Ωκεανό, να ντύνεται λαμπρά ενδύματα και να ζεύγνυει τα φτερωτά άλογά της. Η ακτινοβολία της γεμίζει τον ουρανό όταν γίνεται πανσέληνος και δείχνει στους ανθρώπους την πορεία των μηνών.
Ο Έρωτας με τον Ενδυμίωνα
Η Σελήνη ερωτεύτηκε τον όμορφο Ενδυμίωνα καθώς κοιμόταν στο σπήλαιο του Λάτμου. Κάθε νύχτα κατέβαινε από τον ουρανό και ξάπλωνε δίπλα του, ενώ εκείνος παρέμενε βυθισμένος σε βαθύ ύπνο.
Η Επιλογή του Αιώνιου Ύπνου
Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, ο Δίας έδωσε στον Ενδυμίωνα το δικαίωμα να διαλέξει ό,τι θέλει, και εκείνος ζήτησε να κοιμάται για πάντα, παραμένοντας αθάνατος και αγέραστος. Έτσι η ομορφιά του διατηρήθηκε αναλλοίωτη.
Οι Πενήντα Κόρες της Σελήνης
Ο Παυσανίας διασώζει την παράδοση της Ηλείας ότι η Σελήνη γέννησε από τον Ενδυμίωνα πενήντα κόρες. Σύμφωνα με την ίδια παράδοση, ο Ενδυμίων καθιέρωσε αγώνα δρόμου στην Ολυμπία, όπου νικητής κέρδισε τη βασιλεία.
Η Πανδία, Κόρη του Δία και της Σελήνης
Ο Ομηρικός Ύμνος αναφέρει ότι η Σελήνη, αφού ενώθηκε ερωτικά με τον Δία, γέννησε την Πανδία, θεά «πάνσεπτη» και λαμπρή. Ο Αλκμάν αναφέρει ως κόρη του ζεύγους και την Έρση, που ταυτίστηκε με τη δροσιά.
Η Σελήνη και ο Πάνας
Ο Βιργίλιος αναφέρει ότι ο Πάνας της Αρκαδίας γοήτευσε τη Σελήνη με ένα δώρο από λευκό μαλλί και την κάλεσε στα βάθη του δάσους. Η αφήγηση ενισχύει τη σύνδεση της θεάς με την Αρκαδία.
Η Κατέβασμα της Σελήνης από τις Θεσσαλές Μάγισσες
Οι μάγισσες της Θεσσαλίας πίστευαν ότι μπορούσαν να κατεβάσουν τη Σελήνη στη γη με ξόρκια, με κόστος όμως για τους ίδιους. Ο Πλάτων θεωρούσε τη δοξασία αυτή γνωστή, και ο Απολλώνιος ο Ρόδιος τη συνδέει με τον μύθο του Ενδυμίωνα.
Η Σελήνη και ο Λέων της Νεμέας
Κατά μια παράδοση που διασώζουν οι σχολιαστές, ο λέων της Νεμέας, που σκότωσε ο Ηρακλής, ήταν γιος της Σελήνης που τον έστειλε στη γη. Ο Ησίοδος ωστόσο αποδίδει την ανατροφή του στην Ήρα.
Η Έκλειψη και ο Νικίας
Το 413 π.Χ. οι Αθηναίοι στις Συρακούσες ετοιμάζονταν να αποχωρήσουν, αλλά έγινε έκλειψη Σελήνης. Ο δεισιδαίμων Νικίας ακολούθησε την ερμηνεία των μάντεων και ανέβαλε την αναχώρηση για «τρεις φορές εννέα ημέρες», με αποτέλεσμα την καταστροφή του στρατού.
Δείτε τη θέση της Σελήνης στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.