Πόντος

Στη Θεογονία του Ησιόδου (στ. 131-132), αφού η Γαία γέννησε τον έναστρο Ουρανό και τα ψηλά Όρη, έφερε στον κόσμο «τὸν ἀτρύγετον πέλαγος Πόντον, οἴδματι θυίον» —το αλμυρό πέλαγος που μανιάζει με τα κύματά του— χωρίς ερωτική ένωση. Η ίδια η λέξη «πόντος» στην αρχαία ελληνική σήμαινε αρχικά τον «δρόμο» ή το «πέρασμα» (συγγενής με το «πάτος»), καθώς για τους Έλληνες η ανοιχτή θάλασσα ήταν η μεγάλη υγρή λεωφόρος που ένωνε τις ακτές και τα νησιά της Μεσογείου και του Ευξείνου.

Στην ελληνική μυθολογική κοσμογραφία, ο Πόντος διακρίνεται καθαρά τόσο από τον Τιτάνα Ωκεανό όσο και από τον Ολύμπιο Ποσειδώνα: ο Ωκεανός είναι ο μεγάλος ποταμός γλυκού νερού που ρέει κυκλικά γύρω από τα έσχατα όρια του δίσκου της γης, και ο Ποσειδώνας είναι ο μεταγενέστερος Ολύμπιος βασιλιάς που κυβερνά τις θάλασσες με την τρίαινά του· ο Πόντος, αντίθετα, είναι το ίδιο το αρχέγονο, αλμυρό βάθος της εσωτερικής θάλασσας.

Ενώ δεν είχε δικούς του ναούς ή ιδιαίτερους μύθους δράσης, ο Πόντος κατέχει κεντρική θέση στη Θεογονία (στ. 233-239) ως ο προπάτορας της παλιάς θαλάσσιας γενιάς. Από την ένωσή του με τη μητέρα του Γαία γεννήθηκαν πέντε τέκνα που εκπροσωπούν όλες τις όψεις της θάλασσας —από τη γαλήνη και τη σοφία της έως τις τρικυμίες και τα θαλάσσια κήτη. Πρωτότοκος γιος του ήταν ο «αψευδής και αληθινός» Νηρέας, ο πράος «Γέροντας της Θάλασσας» («ἅλιος γέρων»), που δεν ξεχνά ποτέ τους θεσμούς και γνωρίζει δίκαιες και ήπιες βουλές· από τον Νηρέα και την Ωκεανίδα Δωρίδα γεννήθηκαν οι πενήντα Νηρηίδες (ανάμεσά τους η Αμφιτρίτη, σύζυγος του Ποσειδώνα, και η Θέτιδα, μητέρα του Αχιλλέα).

Δεύτερος γιος του Πόντου και της Γαίας ήταν ο «μέγας Θαύμας» (το θαύμα των θαλάσσιων φαινομένων), ο οποίος με την Ωκεανίδα Ηλέκτρα γέννησε την ταχύποδη Ίριδα (το ουράνιο τόξο και αγγελιοφόρο των θεών) και τις φτερωτές Αρπυίες. Ακολούθησαν ο αγέρωχος Φόρκυς και η καλλιπάρηος Κητώ: από τη δική τους ένωση γεννήθηκαν τα θαλάσσια τέρατα της μυθολογίας —οι Γραίες, οι τρεις Γοργόνες (Σθενώ, Ευρυάλη και Μέδουσα), η Έχιδνα και ο δράκοντας Λάδων που φύλαγε τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων. Πέμπτο παιδί του Πόντου ήταν η Ευρυβία, που είχε «καρδιά από αδάμαντα» στα στήθη της και ενώθηκε με τον Τιτάνα Κρείο γεννώντας τον Αστραίο, τον Πάλλαντα (πατέρα της Νίκης) και τον Πέρση (πατέρα της Εκάτης). Στους μεταγενέστερους χρόνους (Υγίνος, Προοίμιο 3), στον Πόντο και στη Θάλασσα αποδόθηκε επίσης η πατρότητα των ιχθύων και των Τελχίνων της Ρόδου.